สถาบันหนังสือแห่งชาติ ในสังคมไร้วัฒนธรรมการอ่าน!?




	สถาบันหนังสือแห่งชาติ
	ในสังคมไร้วัฒนธรรมการอ่าน!?


	พรเทพ เฮง : สัมภาษณ์
	นิตยสาร Way ฉบับที่ ๑๒ เดือนกันยายน ๒๕๕๐



	บุคคลผู้หนึ่งซ่อนตัวอยู่ในพื้นที่ของตัวเองมาค่อนชีวิต ทำงานอย่างเงียบเชียบเพียงลำพัง จำกัดพื้นที่ในวงเพื่อนฝูงและทีมงานที่รู้ใจอย่างสุขุมรอบคอบ ไม่ว่าจะเป็นงานเขียนส่วนตัวที่รู้จักกว้างขวางอย่างนวนิยาย ผีเสื้อและดอกไม้ รวมถึงงานบริหารและผลิตหนังสือผ่านออกมาทางสำนักพิมพ์ผีเสื้อ ล้วนได้รับการชื่นชมในคุณภาพ กลายเป็นมาตรฐานของวงการหนังสือเล่มในประเทศไทย
	วันหนึ่งเมื่อเกือบ ๖ ปีที่แล้ว เขาหันหลังเห็นเพียงร่างเงาเพื่อให้สัมภาษณ์นิตยสาร ‘สารคดี’ ฉบับเดือนเมษายน ๒๕๔๔ ถึงแนวคิดเรื่องสถาบันหนังสือแห่งชาติ ที่จะมาพัฒนาระบบห้องสมุดและหนังสือของประเทศ ดูแลหอหนังสือแห่งชาติ ห้องหนังสือ ระบบหนังสือ เครือข่ายหนังสือสาธารณะ และระบบการอ่านของคนไทย จนคนระดับรัฐมนตรีสนใจในแนวคิดดังกล่าว
	มีการจับมือกันผลักดันโครงการจัดตั้งสถาบันหนังสือแห่งชาติ และศูนย์รวมความรู้ Knowledge-Based Center ด้านอิเล็กทรอนิกส์ ภายใต้การดูแลของสำนักงานปลัดกระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร กระทรวงเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร
	จนทำให้เขาต้องออกสู่เวทีสาธารณะเปิดเผยหน้าตาตัวจริงของ มกุฏ อรฤดี เพราะเพียงต้องการจับมือคนในวงการหนังสือและการศึกษาทั้งภาครัฐ เอกชน และประชาชน ให้ร่วมกันสร้างสถาบันหนังสือแห่งชาติขึ้นมา
	ทุกสิ่งทุกอย่างเดินหน้าไปด้วยดี แต่ในที่สุดบทสรุปสุดท้าย โครงการดังกล่าวข้างต้นถูกตัดตอนดัดแปลงพันธุกรรม โดยจัดตั้งสำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์กรมหาชน) แบ่งเป็น ๗ หน่วยงาน คือ สถาบันวิทยาการการเรียนรู้ (สวร.) ศูนย์ส่งเสริมผู้มีความสามารถพิเศษแห่งชาติ (สมพช.) อุทยานการเรียนรู้ (สอร. หรือ ทีเคพาร์ค) สถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ (สพร.) ศูนย์สร้างสรรค์งานออกแบบ (สคบ. หรือ ทีซีดีซี) ศูนย์ความเป็นเลิศด้านชีววิทยาศาสตร์ของประเทศไทย (ศลชท.) และ ศูนย์ส่งเสริมและพัฒนาพลังแผ่นดินเชิงคุณธรรม (ศูนย์คุณธรรม)
	แม้ สบร. จะจัดตั้งและดำเนินการมากว่า ๒ ปีแล้ว แต่ภารกิจและความฝันในการสร้างสถาบันหนังสือแห่งชาติของ มกุฏ อรฤดี ซึ่งนำเสนอโมเดลและรูปแบบการจัดการอย่างเป็นระบบก็ยังไม่บรรลุเป้า แนวคิดที่จะวางรากฐานระบบหนังสือทั้งวงจรของประเทศไทยจึงไม่เกิดขึ้นจริง เพราะฉะนั้นวันนี้เขาจึงยังยืนยันตรงจุดเดิม และยอมเปลืองตัวเปลืองใจในการผลักดันและต่อสู้อย่างไม่ยอมเข็ดหลาบ เพราะเชื่อมั่นว่าร่างกฎหมายพระราชบัญญัติเกี่ยวกับระบบหนังสือที่สมบูรณ์แบบนั้น สามารถช่วยพัฒนาชาติให้ก้าวกระโดดได้



	แนวคิดเรื่องสถาบันหนังสือแห่งชาติสู้กันมายาวนาน แถมยังถูกบิดเบือนเป็นอื่น คุณรู้สึกท้อบ้างหรือยัง
	ไม่เบื่อไม่ท้อหรอก ผมคิดเรื่องเหล่านี้ทุกคืนทุกวันทุกลมหายใจ เคยพยายามจะเลิกคิด แต่ว่าเลิกไม่ได้ แล้วทุกครั้งที่ติดตามข่าวได้ยินเขาพูดว่า การอ่านของคนในประเทศไทยต้องเริ่มจากครอบครัว ผมก็หัวเสียทุกที (หัวเราะ) เพราะคนเหล่านี้พูดอย่างไม่เข้าใจอะไรจริงๆ ถึงแม้ว่าจะสบประมาทไปว่าอีก ๑๐๐ ปีเราก็จะทำอะไรไม่ทัน แต่ผมก็เชื่อว่าจะต้องมีคนที่เข้าใจ เมื่อไหร่ก็ตามเรามีรัฐบาลที่เข้าใจ แล้วก็พยายามผลักดันให้มีกฎหมาย มีการบังคับใช้ มีการบริหาร เมื่อนั้นก็คงจะดีและคงจะเป็นไปได้
	ผมอยากบอกกับใครต่อใครว่า สมมุติว่าสามารถออกเป็นกฎหมายสถาบันหนังสือแห่งชาติขึ้นมาบังคับใช้ อย่าไปคิดว่ามาจากผม ขอให้คิดว่ามาจากความจำเป็นของประชาชนไทยทั้งปวง สิ่งเหล่านี้เป็นความจำเป็นของคนไทย ผมคิดว่าหลายคนเขาก็รู้ปัญหา พวกสมาคมฯ ที่เกี่ยวกับหนังสือและการอ่านการเขียนต่างๆ พวกนักวิชาการต่างๆ เขาก็รู้ปัญหา เพียงแต่ว่าไม่มีใครจับปัญหามารวมกันเท่านั้นเอง เพียงแต่ผมไปหยิบความคิดและปัญหาจากของคนต่างๆ มารวมกันเท่านั้น

	ภายใต้ตัวตั้งที่ว่าสังคมไทยไม่มีวัฒนธรรมการอ่านมาตั้งแต่ต้น แล้วแนวคิดนี้จะเป็นไปได้อย่างไร
	ก่อนอื่นเราต้องตอบคำถามกันให้ชัดก่อนว่า เราเคยมีวัฒนธรรมการอ่านหรือเปล่า ต้องถามกันอย่างนี้เลย เพราะธรรมชาติของคนไทยนั้น เราชอบเล่าเรื่อง เมื่อมีฝ่ายหนึ่งเล่าเรื่อง ฝ่ายหนึ่งฟัง ดูตามธรรมชาติของคนไทยนั้น คนไทยชอบฟัง ชอบเล่า ชอบสนทนา ชอบดู ทีนี้การที่จะมีหนังสือเล่มหนึ่งแล้วอ่านตามลำพังนั้น มีให้เห็นอยู่ทั่วทุกหัวระแหงไหม...ไม่มี ถ้าหากว่าเรานับเป็นเปอร์เซ็นต์ ประชากร ๖๐ ล้านคน มีใครที่มีอุปนิสัยอ่านหนังสือเป็นปกติสักเท่าไหร่ ลองเทียบเป็นสัดส่วนดู ถ้าเผื่อบอกว่าเรามีวัฒนธรรมการอ่าน ทีนี้อะไรที่จะเป็นวัฒนธรรมนั่นหมายความว่าจะต้องมีคนร่วมกันเยอะๆ อย่างเช่นคนใต้เขามีวัฒนธรรมการไปกินกาแฟตอนเช้าๆ แล้วพูดคุยกันเรื่องนั้นเรื่องนี้ เรื่องการเมือง เรื่องส่วนตัว นั่นคือการสั่งสมกันมาจนกระทั่งเป็นวัฒนธรรม สมมุติว่าเช้าวันไหนที่คุณไปร้านกาแฟแล้วคุณไม่เจอเพื่อนคุณ ผิดปกติแล้ว เขาอาจจะป่วย ไม่สบาย...ทีนี้ย้อนกลับมาเรื่องการอ่านหนังสือ เราเห็นอะไรที่เป็นกิจวัตรแบบนั้นไหม ผมคิดว่ายังไม่มี



	คุณคิดเห็นอย่างไรกับท่าทีของรัฐที่พยายามผลักดันการอ่านให้เป็นวาระแห่งชาติ เมื่อกลางปีที่ผ่านมา
	เราผิดตั้งแต่บอกว่าการอ่านต้องเริ่มต้นจากครอบครัว แม้จะเข้าใจเจตนา แต่การไปรับเอาโมเดลของฝรั่งมาทั้งดุ้นนั้นใช้ไม่ได้กับสังคมไทย ที่เขาบอกว่าจะยกการอ่านให้เป็นวาระแห่งชาติ ...ปัญหาอยู่ที่ว่าคุณจะทำอะไรต่างหาก คุณคิดอะไร คุณรู้อะไร และคุณจะทำอะไร คือเรื่องการส่งเสริมการอ่าน ว่ากันที่จริงใครๆ ก็ส่งเสริมได้ เหมือน ดร. สมเกียรติ อ่อนวิมล บอกว่า ใครๆ ก็ส่งเสริมการอ่านได้ คนเดินริมถนนก็ส่งเสริมการอ่านได้ แต่ว่าคนจัดระบบหนังสือและการอ่าน ใครล่ะจะเป็นคนจัด ต้องมีคนจัดระบบหนังสือและการอ่าน

	"เอาอย่างนี้...ถ้าวันหนึ่งเด็กทั้งประเทศลุกฮือขึ้นมาอ่านหนังสือ เด็ก ๒๐ ล้านคนลุกขึ้นมาอ่านหนังสือเหมือนมดปลวกเลย ถามว่าคุณจะเอาอะไรให้เขาอ่าน แล้วก็จะไปเจออีกปัญหาหนึ่ง...นักเขียนในเมืองไทยที่จะเขียนหนังสือให้เด็กอ่านมีกี่คน นักแปลเมืองไทยที่แปลหนังสือให้เด็กอ่านสนุก ดี ถูกต้อง มีกี่คน บรรณาธิการที่จะตรวจต้นฉบับให้ถูกต้องและดีมีกี่คน"

	ส่วนใหญ่ที่พูดกันก็จะกลายเป็นการพูดขึ้นมาลอยๆ?
	คือพูดไปเถอะ...ผมให้เวลาอีกร้อยปี ร้อยปีนี่เป็นตัวตั้งนะ แต่ว่าเวลาจริงๆ นั้น ผมให้จนสิ้นประเทศไทยอีกสักกี่สิบหนก็ได้ สิ้นโลกแล้วก็กลับมาเกิดใหม่เป็นประเทศไทย ผมเชื่อว่าเราก็ยังเป็นอยู่อย่างนี้

	ถ้ายังใช้กระบวนการเดิมๆ ในการรณรงค์และผลักดันการอ่านอย่างนี้อยู่ต่อไป คงไปไม่ถึงไหน
	ใช่ เพราะเราไม่เข้าใจว่าแท้จริง ปัญหาของการไม่อ่านหนังสืออยู่ที่ไหนบ้าง ไม่ใช่ว่าปัญหามาจากเด็กไม่อ่าน...ไม่ใช่ เพราะอะไรอีกตั้งเยอะแยะหลายอย่าง บางคนบอกว่าเป็นเพราะอินเทอร์เน็ต เป็นเพราะสื่อสมัยใหม่ นั่นเป็นเพียงเหตุผลเดียว และเป็นเหตุผลเดียวที่เล็กน้อยด้วยซ้ำ ไม่ใช่หลักใหญ่ใจความเลย คือพอคุณบอกว่าเป็นเพราะอินเทอร์เน็ต แต่คุณก็ไม่ได้ศึกษาย้อนกลับไปเลยว่า ทำไมเด็กจึงไปที่อินเทอร์เน็ต ทีนี้ที่เรารู้ได้ก็เพราะเมื่อประมาณร่วมๆ เกือบ ๔๐ ปีได้ ตอนที่ยูเนสโกเริ่มรณรงค์ คือหลังจากสงครามโลกครั้งที่ ๒ ก็มีการรณรงค์ไปทั่วโลกว่าให้คนในชาติต่างๆ รู้ภาษาเพื่อที่จะได้ศึกษาหาความรู้และสื่อสารกันได้อย่างทัดเทียมกัน ประเทศไทยก็ร่วมอยู่ในโครงการของยูเนสโกด้วย แล้วยูเนสโกก็เข้ามารณรงค์ เอาเงินเอาทุนเอานักวิชาการมาให้ ทางเราก็ส่งนักวิชาการไทยไปเรียนต่างประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งพวกบรรณารักษ์ ก็เริ่มตื่นตัวกับการสนับสนุนการอ่าน เสร็จแล้วก็พยายามหลอกตัวเองด้วยข้อมูลและความเข้าใจที่ไม่เป็นจริง



	เพราะอะไรจึงไม่เป็นจริง
	เหตุเพราะว่าฝรั่งเป็นคนเอาต้นแบบมาให้เรา แต่อย่าลืมว่าเขามีพื้นการอ่านอยู่แล้ว ไม่ว่าฝรั่งชาติไหนก็ตาม ทีนี้พอฝรั่งมาสอนให้คนไทยอ่าน ฝรั่งก็เอาทฤษฎีของตัวเอง ก็คือว่าการอ่านต้องเริ่มต้นขึ้นจากครอบครัว ซึ่งผิด
	ผมถามว่า ครอบครัวส่วนใหญ่ในประเทศไทยเป็นครอบครัวแบบไหน ส่วนมากเป็นครอบครัวเกษตรกรรม ซึ่งพ่อแม่ไม่ค่อยมีความรู้ ไม่ค่อยรู้หนังสือ หรือรู้แต่ไม่ใส่ใจ อีกกลุ่มหนึ่งคือพวกหาเช้ากินค่ำ เราเอาคติพจน์อันนี้ไปพูดกับคนทุกกลุ่มเลย ไปพูดกับชาวนา เกษตรกร บอกว่าการอ่านต้องเริ่มจากครอบครัว ไปพูดกับคนงานที่ต้องตื่นเช้าตี ๔ แล้วก็กลับมา ๓-๔ ทุ่ม กลับมาถึงลูกก็นอนแล้ว ระหว่างเวลากลางวันลูกไปอยู่ที่ไหนก็ไม่รู้ บางคนก็แบกลูกไปด้วย ทีนี้เราไปพูดกับคนพวกนี้บอกว่าการอ่านต้องเริ่มต้นจากครอบครัว แค่นี้ก็ผิดแล้ว
	เท่านั้นยังไม่พอ เขามีเงินรายได้ขั้นต่ำวันละเท่าไหร่ ไม่เกิน ๑๖๐-๑๘๐ บาท เอ้า...อย่างเก่งให้ ๒๐๐ บาท แต่ถามว่าหนังสือสำหรับเด็กเล่มละเท่าไหร่ แล้วคุณไปบอกว่าการอ่านต้องเริ่มขึ้นจากครอบครัว นั่นหมายความว่าเป็นหน้าที่ของพ่อแม่ที่จะต้องสนับสนุนการอ่านของลูกใช่ไหม ได้เงินวันนี้ตอนเย็น ๒๐๐ บาทอย่างสูงสุดเลย รวมทั้งค่ากิน ค่าอยู่ ค่าเดินทาง ค่าเสื้อผ้า ค่าอะไรอีกจิปาถะ วันรุ่งขึ้นก็ออกตั้งแต่ตี ๕ ถามว่าจะเอาเงินและเวลาจากไหนมาสนับสนุนให้ลูกอ่านหนังสือ หรือจะยกตัวอย่างให้สวยหรูไปอีก ไปพูดกับคนที่มีสตางค์ พวกเศรษฐีทั้งหลาย ถามหน่อยเถอะว่า ในสังคมชั้นสูงทั้งหลาย เอาในกรุงเทพฯก็ได้ มีสักกี่เปอร์เซ็นต์ กี่ครอบครัว เอาที่ไม่มีปัญหาอะไรเลยนะ ใช้ชีวิตแบบ...หนูจ๋า ลูกจ๋ามาอ่านหนังสือกัน ซื้อหนังสือให้ลูก แล้วก็มานั่งอ่านกัน ผมถามจริงๆ เถอะว่ามีกี่เปอร์เซ็นต์ ข้อใหญ่ใจความสำหรับการเริ่มต้นอ่านจริงนั้นต้องอยู่ที่โรงเรียน เด็กนั้นอยู่โรงเรียนมากกว่าอยู่กับพ่อแม่ แล้วอีกอย่างก็คือ ธรรมชาติของเด็กนั้นเชื่อครูมากกว่าพ่อแม่ เพราะเขามีเวลาอยู่ด้วยกัน เป็นอีกเหตุผลว่าทำไมเด็กเชื่อครูมากกว่าพ่อแม่



	เพราะฉะนั้นต้นทางจริงๆ ควรเป็นโรงเรียน เป็นสถาบันการศึกษา?
	ใช่ เพราะครูเขาได้เรียนทางด้านจิตวิทยาทั้งหลายที่เกี่ยวข้องกับเด็ก แล้วก็อยู่กับเด็กมาตั้งกี่รุ่นๆ เพราะฉะนั้นย่อมรู้ธรรมชาติของเด็ก แต่ถามว่าเรามีปัญหาอะไร ในเมื่อเราผิดมาตั้งแต่ต้นที่คิดว่าการอ่านต้องเริ่มจากครอบครัว แล้วก็ไม่ค่อยเน้นเรื่องของโรงเรียน และตลกมากก็คือว่า งบประมาณของกระทรวงศึกษาธิการ เวลาที่จัดสรรให้กับเด็กในโรงเรียนมัธยม ประถม และอนุบาล คุณรู้ไหมว่า เด็กโตสุด ได้งบประมาณสำหรับซื้อหนังสือเข้าห้องสมุดมากที่สุด ซึ่งผิด ผกผันกลับหน้ามือเป็นหลังมือเลย
	เพราะว่าอะไร เพราะหนังสือเด็กเล็กนั้นราคาแพง หนังสือเริ่มอ่านสำหรับเด็ก ที่เป็นปกแข็งมี ๑๖ หน้านั้น ราคาตั้ง ๒๐๐-๓๐๐ บาทนะ พิมพ์ด้วยกระดาษชั้นดี หมึก สี รูปแบบ รูปเล่มทำพิเศษหมด ราคาก็เลยแพง ผมประหลาดใจมาก เวลาที่ผมไปดูตัวเลขของกระทรวงศึกษาธิการ ปรากฏว่าเด็กเล็กกลับได้น้อย ทั้งๆ ที่เด็กเล็กนั้นเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญ ที่เราใช้คำว่ารากเมล็ดพันธุ์ เด็กเล็กคือเมล็ดพันธุ์ เพราะฉะนั้นถ้าหากว่าเราสนับสนุนเด็กเล็กให้อ่าน ก็เท่ากับว่าเราปลูกเมล็ดพันธุ์แล้วก็ให้โตขึ้นมา เอารากลงไปให้โตขึ้นมาก่อน อย่าเพิ่งไปสนใจดอก ให้ฝังรากลงไป
	แต่ว่าระบบการอ่านของเราก็แปลกอีก ชอบไปต่อตาต่อยอด ไปสนับสนุนเอาตอนที่โตแล้ว ซึ่งสนับสนุนไม่ได้ นี่ก็ส่วนหนึ่งที่เป็นปัญหา เมื่อไหร่ก็ตามที่เราไม่สามารถหาต้นเหตุที่ถูกต้องได้ ถ้าเราไม่จับให้ถูกก็จะผิดไปเรื่อยๆ
	ผมฟังมาทุกปี เวลามีเทศกาลงานสัปดาห์หนังสือ ก็จะมีคำขวัญ มีคำกล่าว มีการรณรงค์ แล้วทุกๆ ปีจะพูดเหมือนกันซ้ำๆ ซากๆ ...การอ่านต้องเริ่มจากครอบครัว...พูดกันมา ๓๐-๔๐ ปีแล้ว พอเอาหลักเกณฑ์ทฤษฎีที่ว่าด้วยการอ่านต้องเริ่มจากครอบครัวมาใส่ในครอบครัวเกษตรกรรมของคนไทยก็ผิดแล้ว ถ้าเผื่อเราทำกันอย่างจริงจังนี่ครึ่งอายุคนเข้าไปแล้วนะครับ ควรจะไปถึงไหนแล้ว...ไม่อยากยกตัวอย่างเลยจริงๆ พอยกตัวอย่างก็ต้องยกประเทศที่เขาเอาจริงเอาจัง เขาใช้เวลาเพียง ๕ ปี กับเรื่องการที่จะทำการอ่านให้เป็นวาระของชาติ โดยใช้เวลา ๒ ปี สำหรับการศึกษาวิเคราะห์ว่าทำอย่างไร อีก ๓ ปี สำหรับทำกฎหมายแล้วก็บังคับใช้ แล้วพอปีที่ ๖ ก็ไปฉลุยเลย



	ประเทศที่พูดถึงนี้คือประเทศอะไร
	สิงคโปร์...ย้อนกลับไปดูกฎหมายของเขา ผมเอากฎหมายของเขามาศึกษา ก็เพราะว่าเราไม่ได้ศึกษาว่า แท้จริงการอ่านเราจะแก้ด้วยอะไร คือเรามาแก้ตรงปลายเหตุ มีปัญหาอะไรนิดเราก็ชอบต่อยอด ติดตา เพราะฉะนั้นสรุปได้อย่างหนึ่งว่า เรายังไม่มีหรอกวัฒนธรรมการอ่าน แต่ว่าเราจะสร้างอย่างไร
	คุณมีวิธีการแก้ปัญหาหรือมีโมเดลเสนอทางออกอย่างไร
	วิธีการมีมากมาย เพียงแต่ว่าไม่มีใครที่จะเข้าไปดำเนินการเรื่องนี้ ทีนี้อย่าว่าอย่างโน้นอย่างนี้เลย ที่ผ่านมาแม้กระทั่งกระทรวงหลายๆ กระทรวงก็ยังไม่มีห้องสมุดของกระทรวงด้วยซ้ำ แล้วคุณจะไปบอกว่าการอ่านเป็นวาระของชาติได้อย่างไร เมื่อรัฐบาลหรือคนของรัฐบาล รัฐมนตรี ยังไม่รู้เลยว่าจะต้องอ่านไปทำไม แล้วจะเรียกว่าเรามีวัฒนธรรมไหม ผมว่าไม่มี เอาแค่สร้างนิสัยก่อนแล้วกัน มาสร้างนิสัยให้คนชอบหนังสือก่อน อย่าถึงกับรักเลย อย่าใช้คำว่ารักการอ่านเลย เอาแค่ชอบก่อนแล้วกัน จะใช้เวลาอีกสักกี่ปี ถ้ายังเป็นอยู่อย่างนี้จะใช้เวลาอักสักกี่ปี
	ทีนี้การที่จะสร้างนิสัยชอบนั้นจะเริ่มจากตรงไหน ตอนนี้เราโทษเด็กหมดเลยว่า เพราะไม่อ่านหนังสือ ไม่ดีอย่างนั้นอย่างนี้ แต่เอาอย่างนี้ว่าถ้าหากวันหนึ่งเด็กทั้งประเทศลุกฮือขึ้นมาอ่านหนังสือ เด็ก ๒๐ ล้านคนลุกขึ้นมาอ่านหนังสือ เหมือนมดปลวกเลย ถามว่าคุณจะเอาอะไรให้เขาอ่าน แล้วก็จะไปเจออีกปัญหาหนึ่ง...คือว่านักเขียนในเมืองไทยที่จะเขียนหนังสือให้เด็กอ่านนั้นมีกี่คน นักแปลเมืองไทยที่แปลหนังสือให้เด็กอ่านสนุก ดี ถูกต้อง มีกี่คน บรรณาธิการที่จะตรวจต้นฉบับให้ถูกต้องและดีมีกี่คน
	"การลดราคาหนังสือไม่ได้ช่วยให้คนอ่านหนังสือมากขึ้น แต่กลับทำลายทุกสิ่งหมดเลย เรากำลังทำลายระบบร้านหนังสืออิสระที่ไม่มีเครือข่าย ร้านอย่างนี้นับวันจะอยู่ไม่ได้ อยู่ไปเรื่อยๆ ก็ต้องเลิก การลดราคาหนังสือในบางประเทศนั้นถือเป็นเรื่องผิดกฎหมายด้วยซ้ำ"


	หมายความว่าต่อให้เกิดสิ่งที่เรียกว่าเด็กรักการอ่าน แต่เราก็ไม่มีบุคลากรที่จะมารองรับ ?
	ไม่มี ไม่มีใครที่จะไปคิดโดยรวมหรอกว่า ปัญหาเรื่องไม่อ่านหนังสือนั้นไม่ใช่เพียงแต่ว่า ไม่มีสตางค์ ไม่ใช่ไม่มีเวลา ไม่ใช่ไม่ชอบอ่าน แต่มีปัญหาอื่นอีก เช่น สมมุติว่าตอนนี้นั้นคนทั้งหลายที่อ่านหนังสือ คนก็รอเดือนมีนาคมและเดือนตุลาคม ตอนนี้คุณไปร้านขายหนังสือสิ ไม่มีหนังสือใหม่ออก คนไม่เข้าร้านขายหนังสือแล้ว ซบเซาหมดแล้ว ต้องจ่ายค่าเช่า เงินเดือนพนักงาน ค่าไฟ และอีกจิปาถะ แต่ไม่มีรายได้ เพราะคนไม่ไปซื้อ เอาแค่ปัญหานี้...เราจะคิดอะไร ถูกไหมที่เราจะทำให้ระบบการอ่านหนังสือของประเทศไทยคืองานเทศกาล เหมือนกับคุณไปซื้อของขวัญปีใหม่ คุณรอมา ๑๒ เดือน แล้วก็ไปซื้อของขวัญ ซื้อแล้วก็แจก ส่งๆๆๆ แล้วก็จบ ตอนนี้เราทำให้การอ่านหนังสือเป็นแบบนั้น

	เป็นแบบนั้นแล้วผิดตรงไหน...ไปทำลายอะไร
	ตรงนี้ล่ะคือสิ่งสำคัญ เพราะว่าทำลายทุกสิ่งหมดเลย เรากำลังทำลายระบบร้านหนังสืออิสระ ที่ฝรั่งเขาเรียกว่า stand alone หมายความว่าร้านหนังสือที่ไม่มีเครือข่าย ใครสักคนหนึ่งรักที่จะเปิดร้านหนังสือ มีสตางค์ มีสถานที่ก็ไปเปิดร้าน ร้านอย่างนี้นับวันจะอยู่ไม่ได้ อยู่ไปเรื่อยๆ ก็จะต้องเลิก เพราะว่าคนส่วนใหญ่รู้ว่าพอถึงช่วงเวลาหนึ่งจะไม่มีหนังสือใหม่ออกมา รวมถึงหนังสือที่ไปซื้อตามร้านหนังสือก็ไม่ได้ลดราคา ไม่ได้ของแจกของแถม ไม่ได้อะไรทั้งสิ้น
	เพราะฉะนั้นเขาก็รอเก็บเงินจำนวนหนึ่งเพื่อที่จะไปซื้อในงาน พอทุกคนคิดเหมือนกันตรงกันอย่างนี้ คนจัดงานก็ภูมิใจว่ามีคนมาร่วมงานเป็นแสนเป็นล้านในแต่ละครั้ง แต่ว่าสิ่งที่ถูกทำลายไปก็คือระบบกลไกของการซื้อขายหาอ่านหนังสือตามปกติ นี่เป็นเรื่องสำคัญสำหรับการเริ่มต้นอ่านหนังสือ เราพูดถึงแค่ร้านหนังสือยังไม่พูดไปถึงห้องสมุดนะ ปัญหาต่อไปจะไม่มีร้านหนังสือ คนที่ชอบหนังสือเขาก็ไม่รู้จะไปซื้อที่ไหน เมื่อไม่รู้จะไปซื้อที่ไหน ก็เอ้า...อย่าไปอ่านเลยงั้นก็ไปดูทีวีดีกว่า เพราะลำบากเหลือเกินจะซื้อหนังสือสักเล่มหนึ่ง
	การลดราคาหนังสือไม่ได้ช่วยให้คนอ่านหนังสือมากขึ้น แต่คนซื้อหนังสือมากขึ้น ซึ่งเขาซื้อด้วยสิ่งล่อหลอกว่า เขาได้ลดราคาหนังสือ แต่ผลที่จะตามมาไม่ใช่ในทางที่ดี สิ่งเหล่านี้จะค่อยๆ เรียนรู้ ควรจะต้องหันกลับมาพิจารณาและคิดจัดงานสัปดาห์และมหกรรมหนังสือด้วยวิธีใหม่ ไม่ใช่วิธีลดราคาหนังสือ และไม่ใช่เอาหนังสือที่เพิ่งพิมพ์วันนี้ไปขาย เพราะหนังสือไม่สามารถพูดว่าเป็นสินค้าอย่างเต็มปากเต็มคำนัก ถ้าเป็นสินค้าก็เป็นสินค้าชนิดพิเศษที่ต้องการความใส่ใจ ต้องคิดดูให้ดีเวลาเราทำหนังสือออกไปแต่ละเล่มว่า เล่มนี้จะเป็นผลเสียต่อคนอ่านหรือเปล่า
	ทีนี้ถ้าหากว่าเราตัดปัญหาเรื่องนั้นไป เรามีห้องสมุด ทำไมไม่เข้าห้องสมุด นี่เราพูดอย่างดีนะ พูดอย่างเอาใจรัฐบาลนะ ว่ารัฐบาลเก่ง รัฐบาลดี รัฐบาลจัดห้องสมุดให้ทั่วเลย แต่ถามว่าแท้จริงแล้วมีไหม ในกรุงเทพฯ ซึ่งเป็นเมืองหลวงขนาดใหญ่ มีประชากร ๑๐ กว่าล้านคน มีห้องสมุดกี่แห่งที่เป็นห้องสมุดจริงๆ ครบถ้วนสมบูรณ์ ถ้าไม่นับหอสมุดแห่งชาติเพราะยืมหนังสือออกมาอ่านไม่ได้...ก็ไม่มีสักแห่งเลย น่าตกใจนะครับ เมืองหลวงของประเทศซึ่งมีประชากร ๖๐ กว่าล้านคน แต่ไม่มีห้องสมุดที่ให้ยืมออกอย่างดีตามระบบของชาติที่เจริญแล้วแม้แต่แห่งเดียว



	อยากให้คุณเล่าถึงเจตนาและเหตุการณ์เมื่อ ๕ ปีที่แล้ว ช่วงที่เริ่มเสนอแนวความคิดเรื่องการจัดตั้งสถาบันหนังสือแห่งชาติ ช่วงนั้นเกิดอะไรขึ้นบ้าง
	ตอนนั้นที่ผมทำ ก็หวังว่าคงจะทำได้ เพราะว่าเป็นรัฐบาลที่มีศักยภาพเต็มที่ แต่พอเอาเข้าจริงเราเสนอกฤษฎีกาเข้าไป ปรากฏว่ารัฐบาลเลือกที่จะทำอีกอย่างหนึ่ง คือแน่ล่ะ เวลานักการเมืองทำงานเขาคิดแบบนักการเมือง ก็คือว่าจะได้คะแนนนิยมเท่าไหร่ เขาไม่ได้คิดถึงโครงสร้าง เพราะในระดับโครงสร้างอาจจะใช้เวลานาน แต่อย่างไรก็ตาม เราก็ยังพอมีความหวังว่าถ้ารัฐบาลใหม่ๆ มา หรือถ้าเผื่อว่ามีการทำความเข้าใจแนวคิดอันนี้แล้วก็เสนอกฎหมายในระยะเวลาอันสั้นก่อนที่จะเกิดรัฐบาลใหม่ น่าจะช่วยได้

	อย่างในปัจจุบันนี้ หลังจากที่คุณเสนอความคิดเรื่องสถาบันหนังสือแห่งชาติ แต่ถูกดัดแปลงพันธุกรรมกลายเป็น สบร. (สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้) รวมถึงเมืองหนังสือ อย่าง ไทยแลนด์ บุ๊ค ทาวเวอร์ ขึ้นมาเป็นศูนย์กลางของวงจรหนังสือทั้งหมด คุณคิดอย่างไรบ้าง
	การที่จะบอกว่าผมคิดแล้วมีคนเอาไปทำต่อนั้นผมไม่อาจจะพูดได้ ก็เห็นว่าใครทำอะไรที่ไหนอย่างไร แต่ว่าเหล่านั้นก็เป็นเรื่องของธุรกิจ คือถ้าเอาโครงสร้างของสาธารณะมาใช้กับธุรกิจก็จะบิดเบือนไป ยกตัวอย่างเช่น เอกชนจะทำศูนย์ขึ้นมาศูนย์หนึ่ง ลดราคาหั่นแหลกเลย ก็ไม่ได้ต่างจากงานลดราคาหนังสือ เพราะฉะนั้นการที่จะจัดศูนย์กลางของหนังสือ หรือศูนย์รวมของระบบหนังสือ เช่น รวมนักเขียน นักวิจารณ์มาอยู่ด้วยกัน จะต้องคิดอีกแบบหนึ่ง ไม่ใช่คิดในแง่ของธุรกิจ ถ้าคุณคิดในแง่ธุรกิจที่จะเอาการลดราคาหนังสือ หรือไปดึงคนเข้ามาอย่างนั้นระบบเสียหมด เสียตั้งแต่ต้นเลย เพราะการลดราคาหนังสือในบางประเทศนั้นถือเป็นเรื่องผิดกฎหมายด้วยซ้ำ ผมจำไม่ได้ว่ามีประเทศอะไรบ้าง แต่ที่นึกออกก็มีญี่ปุ่นซึ่งมีกฎหมายชัดเจนว่า ถ้าหากว่าคุณออกหนังสือมาภายในเวลากี่เดือนห้ามลดราคา หากเลยไปแล้ว 1 ปี เป็นหนังสือเก่าแล้วถึงจะลดราคาได้ ในเยอรมนีก็มี แต่ผมไม่แน่ใจว่าในเยอรมนีแก้กฎหมายไปหรือยัง ในหลายๆ ประเทศที่เขาพัฒนาจะเข้าใจเรื่องนี้ เขาถือว่าระบบหนังสือสาธารณะนั้นเป็นเรื่องสำคัญที่รัฐบาลจะต้องดูแลอย่างเข้าใจด้วย
	แล้วมีใครในรัฐบาลคิดเรื่องการออกกฎหมาย บังคับไม่ให้บริษัทหรือโรงพิมพ์ออกหนังสือใหม่แล้วลดราคาเป็นเรื่องจำเป็น ไม่มีรัฐบาลไหนเข้าใจ ในระบบหนังสือนั้นเป็นเรื่องละเอียดอ่อน เพราะฉะนั้นถ้าหากว่าหนังสือใหม่ที่ออกมาแล้วลดราคา หนังสือที่เก่านิดหน่อยก็แย่เลย เพราะว่าทุกคนอยากซื้อของใหม่



	ถ้ามีนโยบายห้ามลดราคาหนังสือใหม่อย่างนี้ จะมีปัญหากับสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทยไหมครับ
	ผมไม่ทราบ เพราะผมไม่ได้เป็นสมาชิก (หัวเราะ) แต่ว่าแนวคิดไปคนละทางกัน อันที่จริงสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายควรจะดูแลร้านขายหนังสือเล็กๆ ด้วย ไม่ว่าเขาจะเป็นสมาชิกหรือไม่ก็ตามก็ควรจะดูแลเขาด้วย เพราะว่าเป็นสิ่งสำคัญ ร้านหนังสือยิ่งเล็ก ยิ่งอยู่ไกลเท่าไหร่ ยิ่งสำคัญมากเท่านั้น ร้านขายหนังสือไม่ได้มีหน้าที่เพียงแต่รับหนังสือมาแล้วขายไปอย่างเดียว เป็นที่ประชาสัมพันธ์ เป็นที่ส่งข่าวสารของสำนักพิมพ์และนักเขียน เป็นที่ให้ทดลองอ่านหนังสือบางเล่ม เป็นที่ให้เสมือนหนึ่งเป็นห้องสมุดกลายๆ สำหรับคนไม่มีสตางค์ เป็นอะไรหลายๆ อย่าง
	เราต้องคิดให้ไกลหน่อย อย่าไปคิดเพียงแต่ว่าปีนี้จะขายเอาจากงานที่ศูนย์สิริกิติ์กี่สิบล้าน แล้วก็รีบผลิตกัน ถามว่าส่งผลอะไรอีก ทุกครั้งเวลาใกล้งานสัปดาห์หนังสือฯ หรือใกล้งานมหกรรมหนังสือฯ ราคากระดาษจะสูงขึ้น กระดาษขาดตลาด เพราะทุกคนแห่ไปซื้อตอนนั้นกันหมดเลย แต่ช่วงหลังจากนั้นกระดาษจะราคาถูกและไม่มีคนใช้กระดาษ ทำให้ราคากระดาษในตลาดปั่นป่วน คุณภาพของกระดาษก็เปลี่ยนไป เพราะว่าโรงงานต้องเร่งผลิตให้ทันช่วงนี้ แม้กระทั่งสีของกระดาษที่ผสมสีเหลืองเพื่อให้รู้สึกถนอมสายตา คุณภาพก็เปลี่ยนไปไม่สม่ำเสมอ
	"เขาก็รอเก็บเงินจำนวนหนึ่งเพื่อที่จะไปซื้อในงาน พอทุกคนคิดเหมือนกันตรงกันอย่างนี้ คนจัดงานก็ภูมิใจว่ามีคนมาร่วมงานเป็นแสนเป็นล้านในแต่ละครั้ง แต่ว่าสิ่งที่ถูกทำลายไปก็คือระบบกลไกของการซื้อขายหาอ่านหนังสือตามปกติ นี่เป็นเรื่องสำคัญสำหรับการเริ่มต้นอ่านหนังสือ"

	ทุกอย่างจะส่งผลเป็นลูกโซ่?
	ใช่ เป็นลูกโซ่กันไปหมด อย่าว่าแต่วัฒนธรรมการอ่านเลย วัฒนธรรมการทำหนังสือเราก็ไม่มี ลองหยิบปัญหาขึ้นมาดูสิ จะเกี่ยวกันไปหมด นี่ไม่ใช่พูดเล่นลิ้นนะ พูดเพราะว่าผมพยายามทำความเข้าใจเรื่องนี้มา สิ่งที่เราเสนอ ผมไม่อยากยกตัวอย่างแต่ก็ต้องยกตัวอย่าง ควรจัดระบบการหาหนังสือให้ห้องสมุดโรงเรียนด้วยวิธีรวมศูนย์อย่างที่สิงคโปร์ทำ รวมศูนย์ตรงนี้ไม่ใช่จะเอาอำนาจไปไว้ที่คนกลางเพียงคนเดียวหรือกลุ่มเดียว แต่ว่าต้องใช้ระบบเข้ามาเกี่ยวข้อง หมายความว่าโรงเรียนหรือห้องสมุดทุกแห่งภายในประเทศมีสิทธิที่จะสั่งรายการหนังสืออะไรก็ได้ที่อยากได้หรือต้องการ บอกมาเลยของสำนักพิมพ์ไหนก็ได้ แต่แจ้งตัวเลขและยอดหนังสือเข้ามายังศูนย์กลางแล้วมารวมยอดว่า สั่งกี่พันเล่ม แล้วก็เอาจำนวนนั้นไปจ้างสำนักพิมพ์ซึ่งเป็นเจ้าของหนังสือพิมพ์ฉบับพิเศษ โดยปกไม่เหมือนที่วางขายในท้องตลาด กระดาษหรือรูปเล่มต่างๆ ไม่เหมือนที่ขายในท้องตลาด และราคาพิเศษ เพราะการสั่งทีละ ๕,๐๐๐-๑๐,๐๐๐ เล่ม ราคาย่อมต่างกันเป็น ๔๐-๕๐ เปอร์เซ็นต์เลย เสร็จแล้วก็ส่งกลับไปยังโรงเรียนหรือห้องสมุดที่ต้องการ ซึ่งเขายังได้หนังสือที่ไม่ต้องเสียเวลามานั่งมัวหมอง ไม่ต้องมามีคำครหาว่าไปคอรัปชั่นหรือไปกินนอกกินใน ทุกแห่งเป็นไปได้หมด สิงคโปร์ใช้วิธีนี้ พอเราเสนอเรื่องนี้ ปรากฏว่ามีคนคัดค้านในที่ประชุม แล้วคนคัดค้านก็คือพวกสำนักพิมพ์



	อย่างนั้นวิธีแก้ปัญหาที่ดีที่สุดคืออะไร
	ต้องมีกฎหมายบังคับใช้ โดยต้องร่างกฎหมาย แล้วต้องมีหน่วยงานที่เป็นอิสระไม่ว่าชื่ออะไรก็ตาม ขึ้นตรงกับรัฐบาล เพราะว่าจะต้องเอาเงินงบประมาณ คือแต่เดิมเรามีงบประมาณส่งไปให้ห้องสมุดโรงเรียน ห้องสมุดที่นั้นที่นี้ ห้องสมุด อบต. อบจ. อะไรต่างๆ ก็เอางบประมาณนั้นมาไว้ตรงกลาง แล้วทำรายการหนังสือที่คุณต้องการส่งไปให้ คุณก็จะได้รายการของสำนักพิมพ์ทั้งหลาย แล้วอีกอย่างหนึ่งสำนักพิมพ์ทั้งหลายก็ไม่ต้องสร้างพนักงานประจำมาขายตรงให้เสียเวลาเสียงบประมาณ รวมถึงเสียจริยธรรม

	ร่าง พ.ร.บ. สถาบันหนังสือแห่งชาติที่คุณอยากเห็นจะแตกต่างกับ ร่าง พ.ร.บ. เมื่อ ๕ ปีที่แล้วอย่างไร
	ความต่างคือ ในตอนนั้นเราร่างโครงสร้างให้กฤษฎีกาอย่างเกรงอกเกรงใจ แต่ผมคิดว่าการร่างกฎหมายอย่างเกรงอกเกรงใจ ก็คงจะทำอะไรไม่ได้ คราวนี้ร่างไม่ละเอียดนัก แต่ก็เห็นชัดว่า จะให้คนที่จะปฏิบัติตาม พ.ร.บ. ฉบับนี้มีอำนาจและหน้าที่ดูแลระบบหนังสือ หมายความว่าเขาจะต้องไปประสานงานกับห้องสมุดต่างๆ ทั่วประเทศเพื่อที่จะดูว่า ใครทำอย่างไรไม่ทำอย่างไร แล้วให้อำนาจไว้พอสมควร หรือกฎหมายก็มีข้อลงโทษที่หนักหนาสาหัสพอสมควร เช่นมีการบัญญัติเอาไว้อย่างซาดิสต์พอสมควร การขโมยหนังสือต้องปรับ ๑๐๐ เท่าของราคาหนังสือ แล้วต้องติดคุกด้วย ทั้งจำทั้งปรับ หรือใครผลิตหนังสือแล้วไม่ส่งตัวอย่างมาให้หน่วยงานนี้เก็บเป็นหลักฐานเพื่อที่จะทำสื่อไปยังห้องสมุดต่างๆ ก็จะถูกปรับ ๑๐๐ เท่าของราคาหนังสือ แล้วก็ถูกจำคุก ๕ ปี ต้องเข้มงวดเพราะไม่อย่างนั้นทุกคนก็ปล่อยปละละเลย ในขณะนี้ปรับ ๑๒ บาท ก็ไม่เห็นใครถูกปรับสักคน เพราะไม่คุ้มกัน

	ร่าง พ.ร.บ. ฉบับนี้ไม่ไปขัดแย้งผลประโยชน์ในวงการหนังสืออีกหรือ
	ใครจะทำอะไร...คือเรื่องหนังสือเรื่องการอ่านไม่ใช่การไปตัดขาใคร มีประโยชน์อะไรที่จะไปรื้อระบบของเขา เพียงแต่ว่าในอนาคตองค์กรนี้ทำงานแล้วไม่ได้ผล รัฐบาลฉลาดก็ตัดงบประมาณออกไป ก็แค่นั้นเอง ไม่มีอะไรมากไปกว่านั้น ผมคิดว่าควรจะมองเป็นมุมกว้างว่า เราต้องการให้ประเทศของเรามีสังคมการอ่านการเรียนรู้อย่างไร ซึ่งไม่ได้หมายความว่า เรากำลังพูดถึงประชาชนเข้าห้องสมุด มันมากกว่านั้น เรากำลังพูดถึงนักเขียนที่เติบโตขึ้นมา กำลังพูดถึงนักแปลที่คิดว่าจะแปลหนังสืออะไรดี ประเทศไทยเป็นประเทศที่อัศจรรย์ ไม่เคยมีหน่วยงานไหนรับผิดชอบการแปลวรรณกรรมคลาสสิกของโลก ไม่มีเลย เพราะฉะนั้นหน่วยงานนี้ก็ต้องทำ เพราะว่าใครสักคนที่จะแปลหนังสือคลาสสิกต้องคิดแล้วคิดอีก ต้องใช้เวลามาก ลงทุนเยอะ พิมพ์แล้วก็ขายไม่ได้ แต่ว่าเป็นเรื่องจำเป็น ญี่ปุ่นแปลหมดแล้วตั้ง ๗๐ กว่าปี ประเทศจีนก็แปลหมดแล้ว จีนมี ดอนกิโฆเต้ ไม่รู้ว่ากี่สำนวน สำนวนล่าสุดของจีนที่เป็นทางการ เป็นภาษาที่ ๘๔ เป็นสำนวนที่แปลจากภาษาสเปนโดยตรง แต่ก่อนหน้านี้มีการแปลมาจากภาษาอังกฤษ ภาษาอะไรต่างๆ มาเป็นภาษาจีนเต็มไปหมด แล้วคนที่แปลเป็นคนสุดท้ายที่เป็นสำนวนจีน เป็นนักเขียนที่อายุเยอะแล้ว โดยเดิมไม่รู้ภาษาสเปนแต่อยากแปลจากภาษาสเปนก็ลงทุนไปเรียนภาษาสเปน



	ยังมีหวังกับสถาบันหนังสือแห่งชาติอยู่?
	ผมหวังไม่มากนัก เพราะเรื่องแบบนี้เวลาที่เราจะอธิบายให้ฟัง อธิบายยาก คือซับซ้อนมาก มันซ้อนมันผูก เวลาเราพูดถึงปัญหานักเขียน ก็พูดว่านักเขียนทุกคนมาอยู่ในสมาคมนักเขียนฯ แล้วสมาคมฯ ก็หาเงินมาช่วยเหลือนักเขียน ซึ่งก็ดูเหมือนจะจบแต่ไม่จบ คือคุณไม่ได้อยู่อย่างเอกเทศ คุณต้องมีความสัมพันธ์กับหน่วยงานอื่น แต่ไม่ได้หมายความว่า ตัวนักเขียนเองจะไปคบหากับผู้พิมพ์ นักเขียนต้องไปประจบประแจงนักวิจารณ์ ไม่ใช่ คือหน่วยงานกับหน่วยงานผูกกันอย่างไร ผูกกันโดยที่ไม่ต้องมาพบกันเลยก็ได้ นักเขียนก็อยู่ต่างหาก นักวิจารณ์ก็อยู่ต่างหาก แต่ก็ต้องมีหน่วยงานหนึ่งที่คอยดูแลว่า ตอนนี้หนังสือเรื่องวัยรุ่นชักมากไปแล้วนะ เราจะทำอย่างไรที่จะให้เรื่องวัยรุ่นน้อยลง แล้วเอาเรื่องคลาสสิก เรื่องมีสาระเรื่องดีๆ เรื่องคุณธรรมเข้ามาให้มากหน่อย หน่วยงานนี้จะเป็นคนที่คอยดูแล
	คือจะมองภาพกว้างของตลาดทั้งหมด แล้วก็วิเคราะห์ออกมา
	ใช่ คือต้องทำงานหนักแล้วเข้าใจ ถามว่ามีโอกาสที่องค์กรหรือหน่วยงานนี้จะถูกยึดอำนาจได้ไหม ก็ต้องตอบว่าได้ ก็ต่อเมื่อคนที่อยู่ในระบบหนังสือทั้งหมดหูหนวกตาบอดไม่เห็นอะไร โง่บัดซบไปเลย ถ้าทุกคนเฝ้าเพ่งมองแล้วเตือนก็พูดกันได้ มีระบบตรวจสอบในตัวเอง
	ทำอย่างไรจึงจะได้คนบริหารระบบสถาบันหนังสือแห่งชาติ ที่มีวิสัยทัศน์ โปร่งใส ตรวจสอบได้
	ก็เปิดรับสมัครแล้วแสดงวิสัยทัศน์ ตั้งกรรมการขึ้นมาแล้วดูว่าตามกฎหมายที่มีอยู่สามารถแก้ปัญหาเหล่านี้ได้ไหม วิสัยทัศน์เขาเป็นอย่างไร ก็รับคนเข้ามาสิ



	ในสังคมไทยมีคนแบบนั้นจริงหรือ
	ผมคิดว่าอาจจะไม่มีครบในหนึ่งคน แต่ว่าอย่างน้อยที่สุด ถ้าได้คนที่เข้าใจระบบหนังสือเขาคงจะคิดอะไรออกว่า จะต้องไปดึงใครมาอีกในการเข้ามาช่วยทำงาน งานแบบนี้ทำคนเดียวไม่ได้หรอก ต้องมีคนที่เข้ามาช่วยบริหารช่วยเหลือกัน แต่ข้อสำคัญต้องเข้าใจก่อน คุณอย่าเอาคนประเภทที่เข้าใจว่าระบบห้องสมุดที่เจริญแล้วก็ไปดูเขามาว่าเป็นอย่างไร แล้วก็สร้างสถานที่ซึ่งได้แค่เฟอร์นิเจอร์และการทำชั้นหนังสือ อย่างนั้นไม่ใช่ระบบ ระบบอยู่ข้างหลัง เป็นแบบแผนตัวร่างกฎหมาย ข้อบังคับ วิธีการดำเนินงาน นั่นคือระบบ คือผมคิดว่าใครอยากทำอะไรในเรื่องการอ่านหนังสือไม่ใช่เรื่องเสียหาย เพียงแต่ว่าจะต้องพิจารณาเรื่องการใช้งบประมาณ การผลาญเงิน การสูญเสียควรจะต้องพิจารณา
	"ประเทศไทยชอบคิดอะไรอย่างง่ายๆ แล้วก็เห็นผลในช่วงสั้นๆ อะไรก็ตาม ถ้าเผื่อว่าง่ายมาก เช่น ไปตั้งห้องสมุดในห้างแห่งหนึ่ง อย่างนั้นเขาก็จะรีบทำเพราะเห็นผลทันที และง่ายไม่ต้องคิดอะไรซับซ้อน"

	หน่วยงานที่เกิดขึ้นตามร่าง พ.ร.บ.ฯ จะเป็นองค์กรอิสระที่ไม่แสวงหากำไร?
	คือเมื่อใดก็ตามคุณคิดเรื่องกำไรจากระบบหนังสือคนของคุณเจ๊งเมื่อนั้น เพราะฉะนั้นงานนี้ต้องคิดอย่างฉลาด เช่น เรามีหนังสือดีๆ เยอะเลยในหอสมุดแห่งชาติ หน่วยงานนี้มีหน้าที่ซึ่งจะต้องไปค้นหามาแล้วก็จัดพิมพ์ขาย ถ้าจะได้กำไรก็เอามาเป็นทุน ราชบัณฑิตมีหนังสือดีๆ เยอะเลยที่จำเป็นต้องใช้ หน่วยงานนี้ไปเสนอไปประมูลแข่งกับเขาเลยเอามาประมูลขาย ทำให้เป็นมาตรฐาน ทุกวันนี้ราชบัณฑิตมีหนังสือเยอะแยะ แต่ว่าไม่มีใครที่จะไปพิมพ์ออกมาดีๆ มีพจนานุกรมฉบับอัปลักษณ์ออกมาเล่มหนึ่ง ซึ่งเราก็พูดแล้วพูดอีก



	มีความเป็นไปได้หรือเปล่าว่าเมื่อดำเนินงานไปแล้วในอนาคต จะพึ่งตัวเองได้โดยไม่ต้องรองบประมาณจากรัฐบาล
	ในระยะยาว ผมเชื่อว่าได้ ผมเคยวางไว้ ๑๕ ปี ถ้าเราบริหารอย่างดีไม่ต้องพึ่งจากรัฐ หมายความว่ารัฐบาลไม่ต้องตั้งงบประมาณเพิ่ม งบประมาณเดิมที่เคยใช้อยู่เท่าไหร่ก็เท่านั้น นี่ผมยังไม่ได้พูดถึงเรื่องการประหยัดงบประมาณด้วยวิธีการหมุนเวียนหนังสือ การจัดระบบหมุนเวียนหนังสือในท้องที่ไหนก็ได้ ทั้งเมืองและชนบท
	ถ้ามองภาพไม่ออก ผมก็จะยกตัวอย่างว่า เรามีเพื่อนอยู่ ๔ คน บ้านอยู่ใกล้ๆ กัน ตื่นเช้าขึ้นมาซื้อหนังสือพิมพ์กรอบเช้าคนละ ๑ ฉบับ ถามว่าทำอย่างไรที่จะให้แต่ละคนอ่านหนังสือพิมพ์ทั้ง ๔ ฉบับโดยเสียเงินซื้อเพียง ๑ ฉบับ ก็เอามาแลกกัน คุณกับผมอาจจะมาแลกกันตอนเที่ยง อีกคนหนึ่งอาจจะแลกกันตอนบ่าย อีกคนอาจจะแลกกันตอนค่ำ ในที่สุดถ้าเขาแลกกันครบหมดแล้ว ทุกคนก็จะได้อ่านหนังสือพิมพ์ ๔ ฉบับเหมือนกัน
	หนังสือบางเล่มหรือหลายเล่มไม่ใช่เรื่องรีบร้อน เพราะฉะนั้นไม่จำเป็นที่จะต้องซื้อพร้อมๆ กันในห้องสมุดทุกแห่ง เราใช้งบประมาณเพียงหนึ่งในสี่ของความต้องการ เพราะฉะนั้นผมคิดว่าถ้าบริหารอย่างฉลาดและผู้บริหารเข้าใจแนวคิดตรงนี้ ในเวลา ๑๕ ปี เงินที่รัฐบาลลงทุนมาหยุดได้เลย แต่ว่างบประมาณที่ต้องใช้เป็นกิจวัตรในทุกปีๆ ก็ยังจะต้องมีอยู่ แต่ต้องเข้าใจว่าต้องทำอะไรบ้าง
	แต่ที่ท้าทายก็คือการดำเนินงานหนังสือของชาติ คือเอาหนังสือสำคัญๆ ต่างๆ เพราะทุกวันนี้เราไม่มีหนังสือวรรณคดีต่างๆ อย่าง สามก๊ก พระอภัยมณี ไม่มีพิมพ์ออกมา มีคนสงสัยว่าทำอย่างนี้ก็ต้องตั้งโรงพิมพ์เอง ผมบอกว่าไม่ต้องตั้งโรงพิมพ์ เราจ้างเขาพิมพ์ก็ได้ คือเขากลัวเดี๋ยวจะเหมือนคุรุสภา โรงพิมพ์ไม่ควรมีหรอก เพราะว่าจะให้คนอื่นเขาทำไป อะไรที่ใหญ่เกินไปนั้นเทอะทะ บริหารยาก มีหน่วยงานบริหารเฉพาะที่จำเป็น อย่าไปคิดที่จะทำอะไรที่เป็นอาณาจักร แต่เว็บไซต์และนิตยสารเป็นสิ่งที่จำเป็นของหน่วยงานนี้ เหตุเพราะว่าเวลาเราจะสื่อสารอะไรก็ตาม หนึ่ง เว็บไซต์นั้นเร็วและเป็นการสื่อสารสองทาง ส่วนการสื่อสารแบบโบราณ นิตยสารนั้นจำเป็น เพราะต้องเก็บในห้องสมุด เด็กต้องอ่านต้องดู จะต้องมีรายการหนังสือที่ออกใหม่ มีการวิจารณ์หนังสือ มีข่าวมีอะไรต่างๆ มากมาย ส่วนรายการทีวีนั้นก็ต้องมี แต่จะมีในระดับไหนต้องคิดกัน คือการทำงานระดับชาติ ไม่เฉพาะเรื่องการอ่านหนังสือ จะทำโดดเดี่ยวลำพังไม่ได้ ในร่าง พ.ร.บ.ฯ จะมีอธิบดีกรมประชาสัมพันธ์เป็นกรรมการด้วย เพราะฉะนั้นเขาจะต้องรับผิดชอบเรื่องนี้ไปเลย เพราะมีหน้าที่โฆษณาประชาสัมพันธ์ให้กับหน่วยงานนี้



	โมเดลทั้งหมดนี้ซึ่งฟังดูดีมาก ต้องเริ่มต้นนับหนึ่งจากอะไร
	ต้องมีกฎหมาย...คืออะไรก็ตามที่ละเอียดอ่อนและซับซ้อน อย่าไปหวังมาก เพราะประเทศไทยชอบคิดอะไรอย่างง่ายๆ แล้วก็เห็นผลในช่วงสั้นๆ อะไรก็ตาม ถ้าเผื่อว่าง่ายมาก เช่น ไปตั้งห้องสมุดในห้างแห่งหนึ่ง อย่างนั้นเขาก็จะรีบทำเพราะเห็นผลทันที และง่ายไม่ต้องคิดอะไรซับซ้อน วิธีคิดของผมต่างจากคนอื่น เพราะผมคิดว่าจะใช้เงินให้น้อยที่สุด แล้วตัวอาคารสถานที่ก็จะใช้พวกตัวอาคารที่รกร้างว่างเปล่า เรื่องสถานที่ไม่ใช่ปัญหาสำคัญ แต่ที่สำคัญคือต้องวางหลักเกณฑ์ แล้วทำเป็นกฎหมายให้ได้เสียก่อน

	หน่วยงานที่จะเกิดขึ้นตามกฎหมายนี้ เบื้องต้นควรทำหน้าที่อะไร
	หน่วยงานนี้ควรจะดูแลห้องสมุดทั่วประเทศ ถามว่าควรจะมีห้องสมุดของตัวเองที่เป็นหน้าเป็นตาไหม ก็ควรจะมี หอสมุดแห่งชาติก็มีหน้าที่ของตัวเองไปในการอนุรักษ์หนังสือเก่าโบราณ หน่วยงานนี้จะเกี่ยวข้องกับหนังสือทั้งหมด มีกฎเกณฑ์เขียนว่า เวลาสำนักพิมพ์พิมพ์หนังสือจะต้องส่งมาให้หน่วยงานนี้ ซึ่งส่งมาเพื่ออะไร อันที่จริงเพื่อประโยชน์ของสำนักพิมพ์เอง เพราะจะมีการทำเป็นรายชื่อรายการและทำเป็นบันทึกฐานข้อมูล ซึ่งมีตั้งแต่นักเขียน นักแปล นักวาดรูปประกอบ คนทำต้นฉบับ คนพิมพ์ คนเรียง คนปรู๊ฟ ครบหมดเลย เพื่อที่จะบอกว่าวันหนึ่งใครต้องการหนังสือนี้ หรือต้องการรายละเอียดของคนเขียนรูปประกอบ บรรณาธิการ ก็จะมีข้อมูลเก็บไว้ให้สืบหา เป็นเรื่องสำคัญ
	แต่หอสมุดขนาดใหญ่ที่จะทำขึ้นเราจะเรียกว่า หอสมุดแห่งชาติไม่ได้ ถ้าจะทำหอสมุดขึ้นมาก็ต้องบอกว่าเป็นหอสมุดของหน่วยงานนี้ ซึ่งจะชื่ออะไรผมก็ยังไม่ทราบ เช่น ถ้าใช้ชื่อสถาบันหนังสือแห่งชาติ ก็ต้องใช้หอสมุดสถาบันหนังสือแห่งชาติ



	"ทุกวันนี้ราชบัณฑิตมีหนังสือเยอะแยะ แต่ว่าไม่มีใครที่จะไปพิมพ์ออกมาดีๆ มีพจนานุกรมฉบับอัปลักษณ์ออกมาเล่มหนึ่ง ซึ่งเราก็พูดแล้วพูดอีก"
	คุณคิดว่าโมเดลข้อเสนอของคุณจะเป็นจริงภายในชั่วอายุขัยนี้หรือไม่
	เรื่องนี้พูดกัน ๑๐ วัน ๑๐ คืนก็พูดไม่หมด ต้องมีสถาบันหนังสือแห่งชาติขึ้นมา ถ้าไม่ใช่รุ่นในอายุของเรา ก็ต้องเป็นคนรุ่นต่อไป ขอให้เชื่อเถอะว่าการอ่านหนังสือจะช่วยได้เยอะมาก อย่างการแก้ปัญหาของประเทศชาติต้องสอนให้คนอ่านหนังสือตั้งแต่ตอนนี้ ผมคิดว่าถ้าทำกันจริงๆ เพียง ๑๕ ปีเท่านั้นเห็นผล แต่เดิมผมคิดว่า ๕๐ ปี แล้วผมก็เพิ่มมาเรื่อยเป็น ๑๐๐ ปี แล้วจนสิ้นโลก เพราะคิดว่าหมดหวัง ถ้าเผื่อไม่มีใครมาจัดระบบ
	เรื่องหนังสือเกี่ยวพันไปถึงเรื่องการเมือง ถ้าคุณพัฒนาคนในยุคนี้ไปอีกประมาณ ๑๕ ปีข้างหน้า เอาจากตั้งแต่เด็กเลย และอีก ๑๕ ปีข้างหน้าเราจะพัฒนาการเมืองได้อย่างดีเลยด้วยการอ่านหนังสือ ตอนนี้เราก็วนอยู่อย่างนี้ เรียกร้องกันตลอด เปลี่ยนนายกสมาคมฯ กันทีหนึ่งก็เรียกร้องกันทีหนึ่ง มีงานสัปดาห์หนังสือฯ ก็เรียกร้องกันทีหนึ่ง ทุกปีเลย เปลี่ยนรัฐบาลเปลี่ยนรัฐมนตรีทีหนึ่งเราก็เรียกร้องกันทีหนึ่ง แต่หลังจากคำเรียกร้องแล้วก็ไม่เห็นจะมีอะไรที่เดินไปข้างหน้าได้ เพราะเราเดินวนในวงบ่วงของเรา
	หนังสือนี่แหละคือต้นทางของทุกสิ่งทุกอย่าง เป็นต้นทางของคนฉลาดและต้นทางของคนโกงด้วย


	กลับไปสารบัญหลัก > กลับไปสารบัญสัมภาษณ์ > กลับไปต้นบทความ < พิมพ์บทความนี้ >